Vrienden van de Streektaal Lochem

Activiteiten

Vriejdagaovend 23 meert 2018: ‘t Nedersaksisch Vocaal Ensemble


Verslag en foto’s




























                                                       

                                                           



Opening en inleiding deur Joop Hekkelman


Hartelijk welkom allemaole bie dissen biezunderen streektaalaovend. Fijn da-j allemaole naor Laorne bunt ekommen um disse aovend met ons te belaeven.

De Vrienden van de Streektaal veur Lochem en umgeving besteet in 2018 40 jaor. Dat wille wiej neet zo maor veurbiej laoten gaon. Daorumme he-w ‘n biezunder koor uut eneudigd dat ons trakteert op mooie muziek, prachtige dialectteksten en beelden.

‘t Nedersaksisch Vocaal Ensemble, onder leiding van Ronald Kreuk met zangers uut Groningen en Drenthe. 


De hoofdmoot van ‘t programma vanaovend is ‘t koor. Maor wiej wilt neet hillemaole veurbiejgaon an de geschiedenis van de vereniging. Dat do-w neet met opsommingen van feiten en bestuurlijke beschouwingen aover  ‘t verleden of met wensen en zörgen aover de tokomst. Wiej hebt ons bedacht da-w publicaties uut De Moespot as leidraod nemt en daorbie ‘n betjen de sfeer volgt van ‘t muzikale programma van vanaovend. Der wordt op ‘n paar momenten citeerd uut Moespötte van de leste 40 jaor, van schrievers dee-t met onze vereniging verbonden waren of nog immer verbonden bunt. Want in ‘t actieve gebruuk van de streektaal zingend, praotend en schrievend, lig de tokomst van onze moderspraoke.   


De Moespot beston al bienao 25 jaor ton onze vereniging in 1978 wodden op ericht en in samenwarking met ‘t Verbond van Nedersaksische Dialecten is dat ok veur de Lochemse schrievers ‘t podium ewodden um eur verhalen en gedichten te publiceren.

In De Moespot nummer 100 van december 1978 ston de ankondiging van de oprichting van Vereniging Vrienden van ‘t Dialect. Later is dat ewodden Vrienden van de Streektaal veur Lochem en umgeving. Zonne lange name zol heden ten dage neet meer bedach wodden: ‘t mot noe kot en flitsend.

De aovend van de oprichting gaf Henk Krosenbrink uut Wenterswiek uutleg aover de streektaal en wa-j daor as vereniging met an kunt. Der was nogal belangstelling. De zaal van Hotel Langen was evuld met zon 100 mensen. Zeuventig wodden der den aovend metene lid, waoronder lu dee-t de vereniging jaoren lang hebt edragen, zoas Dini Hiddink, dee ons helaas vegangen jaor is ontvallen. ‘t Ledental greuien deur tut ‘n hoogtepunt van meer dan 400 leden pakweg 5 jaor elene.

 

Streektaal is ‘n zaak um serieus te nemmen, umdat ‘t te maken hef met onze identiteit, met wee of wiej bunt. Streektaal uutslutend gebruken veur platte humor is de naegel an de doodskiste van onze moderspraoke. Natuurlijk mag der elachen wodden, geerne zelfs, maor van verhalen dee-t an mekare hangt van karikaturen ku-j verschikkelijk flauw wodden in de hoed, verhalen met inhold, daor krie-j neet zo gauw genog van. 

In de loop van de jaoren bunt der gelukkig heel völle mooie verhalen en gedichten eschreven. De andach mag daor wel ‘n betjen meer naor terugge.

Daorumme kieze wiej vanaovend veur meer andach veur ‘t geschreven verhaal. 

Tegenwoordig is der binnen de Achterhookse dialectkringen zelfs ‘n schriefcursus op estart um de kwaliteit van de schrieverieje, hogerop te brengen. Ok uut onze kring is daor goeie belangstelling veur.


In Moespot nummer 101 veurjaor 1979, wodt verslag edaone van de eerste moosmaoltied, onze niejjaorsvisite den nog altied wodt ehollen in de eerste waeke van januari. A.W. Kemmink uut Epse dut der verslag van dat ene professor Averecht daor, met landkaarte en al ‘n betoog heel aover: ho dat no zit met Saks en Seks (met hoofdletter). Zien knipoge pakken good uut bliekt uut ‘t verslag. Hee heel ‘n onderholdend präötje en inclusief de kwinkslagen was ‘t ‘n leerzame aovend ewes. ‘t Kan dus ok samen gaon. Serieuze verhalen en platte humor.


‘t Idee veur ‘n verhaal kan aoveral vandan kommen. Eén van de eerste leden van Lochem dee-t ‘n gedicht publiceren was Anneken Bosch. Zee halen eur inspiratie uut de krante. Wat der no zo aardig is an dit gedicht: Neet de kwaliteit, daor kan bes wat van ezeg wodden; ‘t geet der umme da-j oew gevuul weet te verwoorden. ‘t Aardige is: wiej bunt no bienao 40 jaor wieter en de tekst is actueler dan ooit. Een paar fragmenten uut dat gedicht, dat aover de dagelijkse krante geet:


‘n Hoop narigheid en trammelant

Ku-j dagelijks laezen in de krant

Dan zee-k staon: zunig met energie

En raost der vliegtugen veurbiej (kon gistern eschreven waen)


Inleveren mo-w: dus allemaole wat mindern

As iederene dat dut mag dat neet hindern 

At ‘t maor neet geet as bie ‘n storm

Dat de kleinen al an de grond bunt ezakt

At van de groten nog gin tak is eknakt.



Waor ‘t umme geet bunt de kleine dinge dee-t ‘t laeven angenaam maakt, dee-t oe raakt. De dinge dee-j der zelf uutpikt um gelukkig van te wodden.

Dat verwoordden Hermien Oudenamspen mooi in eur gedicht: 


Mien kökkenraam


Ie kent dat wal, zo’n kökkenraam in tweejen,

no jao, eigenluk in dreejen.

Onderste twee helften deur een stiel escheiden,

‘t onderste deel, deelt ze zo met zien beiden.

Nummer dree nump de hele breedte d’r baoven in beslag,

wat dan ook ‘t baovenraam heten mag.

Dissen ku’j trouwens naor binnenklappend lös zetten,

de onderste beiden mot daor niks van wetten.

Noe a’j wet ho of mien raam d’r oetzut,

mag ie ok wetten wat dat raam met mien dut.


Ik mag gaerne duur mien kökkenraam kieken,

‘t is gewoon neet te vergelieken.

Wa’j dan allemaole te zene kriegt,

daor wo’j stille van, ie zwiegt.

Zo mooi, zo mooi,


Zee beschrif wieter wat ‘t eur dut: de vogels dee-t pikt an de vetbolle; ‘t winterse laeven in de tuin, en de gedachten da-j der noe van mot genieten umdat ‘t margen kan dooien. Stille zitten met ‘n glimlach op oew gezichte, ow verwonderen…..


Ik haope dat dat ok veur disse aovend opgeet. Den enen zal deur zien raemken kieken en letten op de koorklank of de teksten een ander zal meer oge hebben veur de beelden.

Ho dan ok, ik haope dat eenieder op zien eigen meniere ‘n mooien aovend hef.












































Citaten uut De Moespot - Mini Bosman en Kee van Tuinen


Wiej hebt één en ander eheurd aover de leefde. Daor hebt onze schrievers ok wat met edaone in eur verhalen. Wat dach iej dervan at de leefde wordt dwars ezaeten deur ‘n slech gebit. Frits Kolkman schreef ooit één van zien welbekende verhalende gedichten aover tandetrekken, knuffelen en trouwen. De leefde is wied vot as de vrouwe oe onder ‘t etten verwieten maakt da-j op ‘n wetterkalf liekt met dat gezoegte en smakken. Zee zeg ‘m liek veur de kop dat ze zich schaamt veur de stubbekes in zien mond. Maor jao ie weet ho dat met ‘n kalf van ‘n kaerl geet; den blif stoer ontkennen dat e bange is veur den tandarts.

Dan wil de dochter gaon trouwen, maor wil ‘m der neet bie hebben um zien stubbekes. Eers wordt e hellig en dech dan nao.

“Drek bel ik ‘n tandarts had e snauwd. Ik zal ze onder en baoven laoten trekken.”

“Ik kan voort al trechte”, zae-t e met hese stemme. ‘t Is good uut epakt.

Met ‘t nieje gebit worden der weer eknuffeld en epakt.

De dochter kwam an trouwen to en de leve vrae bleef intact.


De onveurwaardelijke leefde van ‘n moder naor eur kind wordt deur Dini Hiddink bescheven in ‘t verhaal: Mien leve kleine punkgriet. ‘n Kind in de tienerjaoren, sloerig in de klaere en pikzwart hoor in plaatse van blonde krullen. Alles wat aodemt naor thuus wil ze niks meer met te maken hebben. Ze vertrekt naor de stad, völs te jonk en verkeerde vriendjes. Op schole kump ze vaker neet dan wel. Moder lig der wakker van en geet stiekem op zeuk; waor henk ze uut. Gin contact.

“Een half jaor later, belt inens Janneke op. Ze vrög ho ’t met va en mo is. Moder pröt honderduut, maor Janneke is stille. Ze vrög ze of ze eur mo argens kan sprekken.

Een paar wekke later is Janneke waer in huus. Henk hef eur spul met ’n tractor van de buurman uut de stad op ehaald. Langzaam verandert ze. De punk is uut de heure, behalve de zwatte varve, dat mot slieten. As ze met eur mo allene is praot ze honderduut aover dee ‘zwatte‘ tied ’t afgelopen joor en dan kan moder ’t neet laoten Janneke te knuffelen, en zachjes prevelt ze: “Mien leve kleine punkgriet, laot alles waer waen as vrogger.”  


Leefde en leefdesverdreet hebt ok alles met mekare van doon. Daor schreef Kee van Tuinen al ‘s ‘n verhaal aover. 


’t Is harfst en bar slecht weer. De wind waeit guur en kold en ’t raegent. Sam löp langs de gracht, zien handen depe in de zakken en de krage hoge op. Zien leerzen stampt deur de bla, dee veschrikt uut mekare stoeft um zien veute te ontwieken. ’n Gedeukt colablikje mot ’t ok ontgelden. Met ’n venienege trap vlög ’t onder ’n benkske, waor ’n zwarfkatje zit te schulen. Jammerend springt ’t weg en rent de straote aover. Sam is deurgaons gek met beeste, maor op dit moment interesseert ‘m hillemaole niks, want ’t is uut met Suus!!!

Vanmeddag hef ze ‘m dat verteld, met kolde ogen en ’n hooghattig gezichte. Zee had ’n ander en ze wol niks meer van ‘m weten.

Hee passeert één van de benkskes. ’n Maond eleden hebt ze hier nog plannen zitten maken en noe…… niks meer! De raegen striemt ‘m in ’t gezichte en vermengt zich met ziene träöne.

Hee dech an de weurde van zien oldere breur. Den had metene ezeg dat Suus ’n verwend krengetje was. Sam was ton heel kwaod ewodden. Ho kon hee dat noe weten, hee had ginens ’n vriendinne en was allene maor drök met ziene meziek en zien optraedens as drummer in ‘n band.

“Ie hebt nog tied genog, ie komt later de ware nog wal ens tegen”, aldus zien breur.

Sam dech depe nao. Messchien hef zien breur wal geliek, wat mo-j met ’n deerne dee-t oe zomaor plotsklaps an de kante schöf, dee is toch eigenlijk gin knip veur de neuze weerd!

Hee veult zich opens ‘n betjen better. Hee kik naor de meeuwen dee-t schreeuwend in grote kringen aover ’t water scheert en opens aovervölt ‘m ’n geveul van vriejheid. Hee recht zien rugge en met hoogop ehaeven heufd en  fiere stappen geet e op huus an.

’t Is woor, hee hef nog alle tied van de waerld, per slot van rekkening is e nog maor 11!       


Citaten uut De Moespot – Herman Veldsink


Veur de pauze ging ‘t aover de leefde en aover de natuur.

Leefde en löslaoten raakt mekare. Tussen mensen, maor ok at ‘t um natuur geet. Tiny Wouters Rooiman beschreef dat mooi in ‘t gedicht Ofscheid.


De liesterbesboom
is old en zeek
heur bessen krimpt

met heur schaduw
kump ze mien
kamer binnen


heur blaadjes
spölt in de zunne
op ‘t behang

ieder seizoen
een ander kleed
veertig jaor lang

in depe grond
laot wortels lös
tekke hiegt

zwaeiend naor
mien venster
stórt ze neer

liesters treurt
in de dakgötte
aodem tekort....


‘n Mense en ‘n boom bunt feitelijk veurbiejgangers in de tied. A-j dat vergeliekt met ‘n rivier zal gin mense dat ontkennen. In 1998 schreef de Gorsselse boer Johan Boschloo ‘n gedicht aover de Iessel. Hee raakt ‘n groot thema; zorg um de eigen laefumgeving. Der passeert grote gebeurtenissen uut de wereldgeschiedenis, maor boeren en de rivier könt al eeuwenlang neet zonder mekare. Noe is hee juust daoraover bezörgd.  


De boeren en de Iessel


Vrog kwammen hier de eerste boeren;

eur namen kent allene God.

Daor rest van eur op dreuge bulten

soms nog wat asse in ‘n pot.

Ok kwammen de Romeinen kieken:

breed was de stroom nog zonder dieken,

wolken en zunne gaven ‘t water kleur.

De boeren en de Iessel gingen stöörig deur.


‘t Water was een beste vaarweg;

de Hanzesteden wodden groot.

En slib van ‘t hoge Iesselwater

gaf botter op boerenbrood.

De Spaansen trokken op naor ‘t noorden,

zie gingen ok in Zutphen moorden.

‘t Water kreeg een nare kleur,

mar boeren en de Iessel gingen stöörig deur.


De Iessel wodden arg ondiepe

en raken wel heel arg verzand.

In plaatse van veurspoed kwam der ruzie…

Hoe greun is ‘t grös in ‘t butenland!

De Fransen gingen ons wel leren

‘t eigene baeter te waarderen…

Töt Moskou kwam eur ‘l Empereur’,

mar boeren en de Iessel gingen stöörig deur.


Daor kwamen ok weer baet’re jaoren;

een oorlog ging veurbie ons huus.

Mar de Iesel droeg in de joren dattig

al schepen met ‘t hakenkruus…..

Een storm kwam uut ‘t oosten raozen

en bruggen wodden op eblaozen…

Heel ons bestaon kreeg scha en scheur

mar boeren en de Iessel gingen stöörig deur.


Ons land begint zo vol te wodden

met mensen, stank en völle geld.

“Wiej word ’t Hongkong van Europa”,

zo hef een krantenkaerl veurspeld.

Straks wilt de hoge Haagse heren

‘t Iesselland zelf gaon beheren.

De boer, daor is gin plaatse veur:

Straks geet allene de Iessel deur....



As dialectschriever heb ik (Herman Veldsink) mien nogal ‘s bezig ehollen met fabels. Wiej kunt net schrieven, praoten en denken wa-j wilt, maor af en to mo-j oezelf ‘s effen ‘n spegel veurhollen. Zukke verhalen bunt neudig um oezelf met de beide bene op de grond te hollen. Dat is de bedoeling van ‘n fabel.

Tot slot: 


De kikker din net zo groot as een ossen wil ween

( Vri’j naor een fabel van La Fontaine)

Een ossen stund stille veur zich oet te dreumen an de kaante van de Barkel; helemaol in zichzölf ekeerd. Zien gedachten gungen terugge naor zien geboortejaor. Hoe aanders zol zien laeven d’r oet ezene hebben as die verschrikkelijke ingreep toen niet ebeurd was. Hi’ j was castreerd en now kön e zunder risico bi’j het vrouwelijke geslacht in de wei lopen, mar toch .... ’t had zo heel aanders können ween, as ’t niet ebeurd was. Hi’j schudde zien kop hen en weer. Vot met die trieste gedachten, dit was now zien lot en hi’j perbeerde ’t beste d’r van te maken. Iniens had e in de gaten dat d’r een kikker op een plompeblad in de Barkel heel indringend naor ‘m zat te kieken. Zo te zien was din kikker, niet völle groter dan een ei, stik jaloers. De kikker begun te kwaken en reup: “Kiek, kiek, ik wörd net zo groot as ie.” De ossen rekte zich ens oet, knipperde met de ogen en was stom verbaasd. De kikker bleus en bleus; heuld de aodem eem in en vreug: “Is dit gien good begun? Bin ik in körte tied niet geweldig an ekommen?” De ossen zee niks aanders as: “Boe!” en bleef mar kalm veur zich oet staren. De kikker wund zich geweldig op en begun opniej te blaozen. Hi’j vuulde alles in zich spannen. De ogen sprungen ‘m haost oet de kop. “Is ’t now dan good?”, parste de kikker d’r benauwd piepend oet. “Boe!,” bromde de ossen bedroefd, “ ’t lik d’r niet op. Ie bint niet groter dan een padde, mar dan met een dikke kop”, en staarde weer veur zich oet. Dat kön de kikker niet verdraegen. Hi’j weurd woest, trök, bleus en spande al ziene spieren iniens zo hard, dat hi’j an fladden knalde.


Moraal: Zo zie-j mar weer: biedt mar niet tegen een aander op. Blief oezölf.











































































Terug