Vrienden van de Streektaal Lochem

Streektaal in ‘t nieuws

'Doodzonde als dialect verdwijnt'


Het Nedersaksisch als verplicht vak op school. Gaat dat streektalen als het Sallands, Veluws en Achterhoeks van uitsterven redden? ,,Ik ben er trots op dat ik dialect spreek, maar de jeugd een taal opleggen heeft geen enkele zin."


Paolo Laconi


De Stentor 28 april 2017


'Doot de kneupkes hoger dichte, trek een vest der aoverheer. Den armen Bennard kreeg ok bratsen, too'te van de fietse klatsen. En zien vrouw wil 'm neet meer.'

Het zijn rake woorden uit het lied 'Vrouw Begeerdink' van de Achterhoekse band Boh Foi Toch. Hoewel muzikanten zoals Normaal, Jovink en de Voederbietels, Bökkers Band en Boh Foi Toch de afgelopen jaren succesvol waren met hun liedjes in het Achterhoeks en Sallands, worden Nedersaksische streektalen in hun voortbestaan bedreigd. Deze week stuurde het gezaghebbende Europees Bureau voor Kleine Talen een open brief aan informateur Edith Schippers waarin het oproept in het regeerakkoord te regelen dat het vak Nedersaksisch op basisscholen wordt ingevoerd. Goed idee?   



        Van de volwassenen in Salland en de Achterhoek spreekt 20 procent de streektaal

        nog, van de kinderen slechts 5 procent


        Erkenning streektaal is zaak van lange adem



        Het Nedersaksisch wordt in grote delen van Oost- en Noord Nederland gesproken. Grofweg

        worden er zeven hoofdvariëteiten - dialecten - onderscheiden: Sallands, Achterhoeks, Veluws,

        Twents, Drents, Gronings en Stellingwerfs. Daarbinnen zijn weer allerlei varianten gangbaar,

        die per dorp of stad verschillen. Al jaren wordt er gestreden voor de allerhoogste erkenning

        van het Nedersaksisch als regionale taal. Die strijd verloopt moeizaam. In 1998 kreeg het

        Nedersaksisch een officiële erkenning als streektaal, maar het is sindsdien nog niet gelukt -

        ondanks een serieuze lobby van onder meer Sont (Streektaalorganisaties Nedersaksisch

        Taalgebied) – om de status op te krikken tot de top van de streektalen. Hiermee zouden

        bijvoorbeeld ook Europese subsidies vrijkomen om de taal te beschermen. Steeds minder

        mensen in Oost- en Noord Nederland beheersen de streektaal. Hooguit twintig procent van de

        volwassenen spreekt nog Sallands of Achterhoeks. Bij kinderen ligt dat percentage zelfs onder

        de vijf procent. De vrees bestaat dat als er niks gebeurt het Nedersaksisch als streektaal over

        enkele decennia vrijwel volledig is verdwenen.



,,Ik heb het Sallandse dialect van huis uit meegekregen en spreek het al mijn hele leven", zegt Jan Bloten (58), die op een boerderij woont vlakbij de Lemelerberg. ,,Het is de taal die bij deze streek hoort, daar ben ik trots op. Met mijn maten in de groepsapp proberen we ook dialect te schrijven, maar dat is een stuk lastiger."

Bloten hoort om zich heen jongeren nog maar mondjesmaat dialect spreken. En dat vindt hij jammer, want de streektaal mag in zijn ogen niet verdwijnen. ,,Noem mij conservatief, maar ik vind het Sallands een mooie taal. Het zou doodzonde zijn als het over vijftig jaar verdwenen is. Dus ja, voer het maar in als vak op school. Niet als verplichting, maar als keuzevak. Een taal opleggen heeft geen zin."



Monique Vetker (48) uit Lemelerveld praat vrijwel altijd in dialect. Zodra ze het spreekt of hoort, voelt het als thuis, is ze het best in haar element. Toch heeft ze haar drie kinderen in het Nederlands opgevoed. ,,Voor hun toekomst en maatschappelijke status is het toch het beste als ze perfect Nederlands spreken. Ja, over een paar decennia zal er wellicht niemand meer zijn die het dialect nog écht goed beheerst. Maar helemaal verdwijnen zal het nooit; je zult altijd blijven horen wie er uit het oosten komt. Het accent blijft."



Oud-marathonschaatser Erik Hulzebosch (46) uit de Hardenbergse buurtschap Loozen is misschien wel Nederlands bekendste ambassadeur van de streektaal. ,,Onbewust, ik spreek gewoon niks anders", zegt hij lachend. Of het verplicht onderwijzen van streektaal op school nou zo'n goed idee is, weet Hulzebosch niet. ,,Het heeft geen zin om de jeugd te dwingen om streektaal te praten. Zoiets moet vanzelf gaan, als je het gaat forceren schiet het zijn doel voorbij. Begrijp me niet verkeerd: ik vind streektaal prachtig, maar de wereld is veranderd. Vijftig jaar geleden werd je geboren in Gramsbergen, trouwde je met een meisje uit Gramsbergen en vond je werk in Gramsbergen. De jeugd van tegenwoordig gaat backpacken in Australië, studeert aan universiteiten in de Randstad en vindt een vriendje uit een andere streek. Voor deze jongeren is het allereerst belangrijk dat ze perfect Nederlands spreken."

Zijn eigen dochters Anna (15) en Saar (10) spreken Nederlands, met een licht accent. ,,Het gaat zoals het gaat, je kunt het ze niet opleggen. Ik heb mezelf nooit geschaamd voor mijn dialect. Maar dat mijn eigen kinderen nu vooral goed Nederlands spreken vind ik eigenlijk wel prima."







































Terug