Vrienden van de Streektaal Lochem

Streektaal in ‘t nieuws

Achterhoeks plat loopt op laatste benen


Hoelang 'praot' de Achterhoeker nog plat?


Recente cijfers zijn er niet over het aantal dialectsprekers. Maar vijftig jaar geleden werd de vraag ook gesteld.


De Stentor, 20 augustus 2018

Henny Haggeman

Doetinchem


Hans Keuper heeft een stelling die het waard is om wetenschappelijk uit te zoeken; hoe kan het dat deerns eerder dan jongs geneigd zijn de voorkeur te geven aan de landstaal boven het lokale dialect? „Dat zie ik in de Achterhoek", zegt Keuper, de zanger van dialectband Boh Foi Toch die zelf vrijwel uitsluitend communiceert. „Maar ik zag hetzelfde toen ik in Kameroen werkte. Waarom is dat?"

Keuper (73) geldt als een van de voorvechters van het Achterhoeks plat en is organisator van het Dialectfestival dat 22 juli voor het eerst in Lievelde werd gehouden. Tijdens dat festival zei hij dat het dialect in blessuretijd' zit. Waar de goede verstaander uit opmaakt dat het Achterhoeks plat op de laatste benen loopt

Wie echt wil weten hoe het gaat met de Achterhoekse variant van het Nedersaksisch - want dat wordt gesproken in deze regio -wil cijfers, liefst wetenschappelijke. Die zijn alleen te vinden in het Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde, dat is gebaseerd op taaitellingen. Daaruit blijkt dat 73 procent van de ondervraagden redelijk tot goed plat praat Helaas dateren de tellingen uit 2002 en 2003 en het handboek uit 2008. Hoe het vijftien jaar na de telling werkelijk staat met het Achterhoeks dialect is dus gissen.

Edwin Zweers (47) woont in 's-Heerenberg, is leraar geschiedenis aan het Rietveld Lyceum in Doetinchem en praat als het kan zo plat als een dubbeltje. Hij constateert net als Keuper dat vrouwen minder dialect spreken dan mannen. „Plat praoten helpt je niet verder in de wereld, ABN wel." In zijn klassen hoort Zweers bij hoge uitzondering leerlingen plat praten. „Jongeren onder de 20 vallen op als ze dialect spreken", zegt hij.

Kevin Raayman (28), frontman van de jonge Achterhoekse dialectgroep De Boetners, heeft andere ervaringen. Hij woont in Braamt, een dorp op de grens van Achterhoek en Liemers. „Ik en mijn zusje kregen het plat thuis met de paplepel ingegoten.


                Verbazingwekkend dat het plat er onder de Hollandse hegemonie nog is

                Hans Keuper


Mijn vrienden spreken het allemaal. De taal leeft, dialect is best cool. Als we spelen, zie ik veel fans van onder de 18. Er is dus hoop."

Dialectoloog Lex Schaars (76) brengt het Achterhoeks in al zijn vormen aan de man met zijn boekenserie WALD. Hij wijst er op dat het in de negentiende eeuw al afgelopen leek met het Achterhoeks. „Maar wat is dialect? Als iemand uit 1880 ons nu hoort praten, zou hij zeggen; dat is geen dialect. Iedere levende taal verandert, ook het Achterhoekse plat."

Keuper is ook optimistisch. „Ruim vijftig jaar geleden werd ook de vraag gesteld of het plat er over vijftig jaar nog zou zijn. En kiek vieftig jaor later..."


Terug