Vrienden van de Streektaal Lochem

Archief Streektaal in ‘t nieuws

Vertaling oudst bewaarde Saksisch in hedendaags dialect


‘Heliand komt op ’t goede moment’


De verschijning van de Achterhoekse 'Heiland' komt als geroepen, meent mede-vertaler Henk Krosenbrink. Uit oogpunt van taalpolitiek had 't niet mooier gekund.


door Henk Harmsen


De Stentor, 23 juli 2012


Na vijf jaar van noest vertaalwerk ligt de vijfdelige Heliand vertaling in de winkels. Eén van de delen bevat de Achterhoekse vertaling die Henk Krosenbrink en Henk Lettink maakten van het oud-Saksische gedicht.



De Heliand (oud-Saksisch voor Heiland) is een samenvatting van het Nieuwe Testament in zesduizend versregels. Monniken konden de tekst gebruiken bij verspreiding van de blijde boodschap. De Heliand werd rond 830-840 door een onbekende monnik in het oud-Saksisch geschreven. Monniken op zending hebben uit de Heliand voorgedragen. Het begin rijm leende zich ervoor om stukken in een rollend ritme voor te lezen, daardoor maakte het verhaal meer indruk dan een gewone tekst. Krosenbrink, oud-directeur van het Staring Instituut: „Het Nieuwe Testament is op wonderlijke wijze naar de Saksische belevingswereld verplaatst. Het verhaal van Jezus op aarde speelt zich wel af in het Midden-Oosten, maar de omgeving is er compleet Saksisch, met eiken in plaats van palmbomen en edelen die rondtrekken langs burchten in plaats van oosterse nederzettingen. De herders bij de kribbe zijn in de Heliand geen herders maar paardenknechten. Dat waren in die tijd tenminste lieden die wat voorstelden; herders waren de auteur te min. Jezus wordt in de Heliand wel in een kribbe geboren, maar: Hij is van adel en een groot leenheer. De bruiloft van Kanaän wordt in de oud-Saksische versie een echt Germaans drinkgelag. Wonderlijk is ook hoe het geloof, dat de heldendood eeuwige roem brengt, in de Heliand blijkt. Niet altijd strookt dit met de pacifistische opvattingen van Jezus, die militante 'dapperheid' duidelijk afwijst. De gebeurtenissen worden dan heel elegant verklaard vanuit de 'wurd', het oud-Saksische woord voor het voorbestemde noodlot dat Jezus en zijn volgelingen toch geen andere keus zou hebben gelaten. Het moest allemaal zo gebeuren.”


Voor Henk Krosenbrink als voorvechter van de erkenning van het Nedersaksisch komt de verschijning van de vertaling van de Heliand in de hedendaagse Nedersaksische dialecten (Gronings, Twents, Achterhoeks en Westmunsterlands) als een geschenk uit de hemel. „Precies op tijd om nog eens aan te tonen dat het Saksisch als taal veel ouder is dan het Nederlands. Sterker: het Nederlands steunt erop, terwijl het Saksisch vroeger zelfs nooit tot het Nederlands werd gerekend. Het bestaan van zo'n oude bron maakt duidelijk dat Nederland het Nedersaksisch als zelfstandige taal alleen maar kan erkennen en dat alle argumenten om dat niet te doen gewoon flauwekul zijn." Er worden vanuit de wetenschappelijke wereld momenteel krampachtig pogingen gedaan om het Nederlands op het oudfrankisch terug te voeren, door te stellen dat de Lex Salica (een Frankisch wetboek uit de zesde eeuw) al allerlei Nederlandse woorden zou bevatten. Krosenbrink: „Het moment is me te toevallig, juist nu het Nedersaksisch als taal erkenning wil. Daarom heb ik er zo'n schik van dat nu de Heliand is uitgekomen."


De Heliandvertaling is verkrijgbaar bij het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers voor 17,50 euro per deel. De hele vijfdelige serie kost 75 euro.


Terug