Vrienden van de Streektaal Lochem

Archief Streektaal in ‘t nieuws

Weer luisteren naar stemmen van toen


Onderzoek: Verhalen in geluidsopnamen uit de jaren ’60 te horen, straks ook te lezen


In bijna elke plaats in de regio zijn in de jaren '6o dialectopnamen gemaakt van meest oudere inwoners. Ze zijn via internet te beluisteren, straks ook te lezen.


door Henk Harmsen


De Stentor, 21 december 2012


Met loeizware bandrecorders trokken in de jaren '6o en begin jaren '70 vrijwilligers rond voor de afdeling Dialectologie van het Meertens Instituut in Amsterdam (ook bekend als Het Bureau uit de boeken van Han Voskuil). Alleen al in Achterhoek en Liemers werden honderden opnamen gemaakt van gesprekken in het dialect. Meestal werden ouderen opgezocht, die in de omgeving bekend stonden als goede praters. Met hen werden vraaggesprekken gehouden of ze werden per dorp bij elkaar gezet voor een onderling babbeltje over van alles en nog wat. Bakkers, onderwijzers, huisvrouwen, timmerlieden, boeren. Van Aalten tot Zutphen, van Borculo tot Warnsveld. De meeste opnamen in Oost-Gelderland zijn indertijd gemaakt door de uit Drenthe afkomstige Wim Rensink, verbonden aan de afdeling Dialectologie van het Meertens Instituut, zo herinnert Henk Krosenbrink zich. Krosenbrink hield zich zelf in die tijd bezig met verzamelen van volksverhalen voor het Amsterdamse instituut. Ook dialectologe Jo Daan van het Meertens Instituut, geboren in Krommenie, maakte een aantal geluidsopnamen, onder meer in Silvolde. Een opname bij Mina Esselink-Kok in Zwiep bij Lochem was aanleiding dat Jo Daan na haar pensioen in Barchem is neergestreken. Daan was in 1951 de eerste die gebruik maakte van de bandrecorder om dialecten vast te leggen. Vertellers in Vlieland hadden die primeur. Nu vormen al die oude geluidsbanden, gedigitaliseerd en via internet te beluisteren, een grote bron van informatie, niet alleen voor dialectliefhebbers.


Douwe Zeldenrust, coördinator onderzoekscollecties van het Meertens Instituut: „De verzameling geeft een uniek beeld van een Nederland dat niet meer bestaat. De gesprekken gaan over zware armoede, over het meer dan anderhalf uur lopen naar de plek van werkverschaffing in de crisisjaren, over de oorlogstijd, lokale gebruiken etcetera."

Het Meertens Instituut heeft op zijn internetpagina's een 'sprekende kaart'. Daarop staan als rode stippen de plaatsen waar destijds de opnamen zijn gemaakt. Wie daarop klikt krijgt de geluidsfragmenten te horen, in duur variërend van enkele minuten tot ruim een uur. Op de kaart staan geen namen, wel beroepen en geboortejaren van de vertellers, evenals de hoofdthema's van hun gesprekken. Al met al bezit het Meertens Instituut ruim duizend uur aan geluidsopnames uit alle delen van Nederland.


Het instituut heeft ook de geschreven versies van de geluidsopnamen in de collectie. Deze zijn echter nog niet beschikbaar via internet. In totaal gaat het om meer dan 13.000 scans. Door een subsidie van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen zal ook deze bron beschikbaar gesteld worden voor het publiek en de wetenschap. De scans zullen gekoppeld worden aan de geluidsfragmenten van de sprekende kaart. Op 1 juli komen de teksten op internet beschikbaar. Zeldenrust: „Doordat nu ook de teksten beschikbaar zijn kan bijvoorbeeld onderzoek worden uitgevoerd naar klinkers en woordfrequentie. Ten slotte zijn er ook buiten het traditionele dialectonderzoek of onderzoek naar volkscultuur nieuwe mogelijkheden, zoals in de taal- en spraaktechnologie."
























           

            De opnames werden meestal in huis gemaakt. Soms ook in een wat gezelliger locatie, getuige deze foto.

            foto Meertens Instituut


www.meertens.knaw.nl/soundbites


Terug